W tym poradniku pokażemy ci, jak krok po kroku ustawić antenę i dobrać parametry odbioru naziemnej telewizji cyfrowej DVB-T2. Tekst piszemy z myślą o osobach, które chcą samodzielnie doprowadzić instalację do porządku po przejściu na nowy standard albo po przeprowadzce. Omawiamy odbiór bezpłatnych multipleksów w paśmie UHF i jednego w paśmie VHF.

Dlaczego nowy standard bywa kapryśniejszy od starego

W redakcji często słyszymy: przecież przez lata wszystko grało na starej antenie, a teraz obraz rozpada się na kwadraty albo znika bez ostrzeżenia. Wyjaśnienie jest proste. Sygnał DVB-T2 wykorzystuje bardziej wydajną modulację, najczęściej 256-QAM, dzięki czemu w jednym multipleksie, czyli paczce kanałów nadawanych na jednej częstotliwości, mieści się więcej programów, w tym stacje w rozdzielczości HD. Wydajniejsza modulacja to jednak wyższy próg, od którego odbiornik w ogóle zaczyna poprawnie dekodować obraz. Antena, która ledwo zipała przy starym DVB-T, z nowym standardem może sobie nie poradzić, a różnica między stabilnym oglądaniem a zanikami bywa kwestią kilku decybeli. Telewizja cyfrowa działa na zasadzie wszystko albo nic: sygnał albo jest wystarczająco czysty i obraz wygląda znakomicie, albo spada poniżej progu i ekran zamiera.

Krok pierwszy: ustal, skąd będziesz odbierać sygnał

Zanim cokolwiek przykręcisz, sprawdź, gdzie stoi najbliższy nadajnik i na jakich kanałach nadaje. Pomocne są publicznie dostępne wykazy nadajników publikowane przez operatora sieci oraz portale branżowe, gdzie dla każdego obiektu podano numer kanału, częstotliwość, moc i polaryzację. Z naszej redakcyjnej lokalizacji, usytuowanej kilkanaście kilometrów od wysokiego masztu nadawczego, pełna oferta programowa przychodzi na kanałach: 27, 29, 34, 43 i 48 w paśmie UHF, a dodatkowo multipleks MUX-8 na kanale 7 w paśmie VHF. Wszystkie te emisje mają polaryzację poziomą, więc elementy anteny ustawiamy poziomo względem ziemi. Zapisz te numery na kartce przed wyjściem na dach, bo przydadzą ci się przy ręcznym strojeniu odbiornika.

Krok drugi: dobierz antenę do odległości i terenu

Rynek oferuje kilka typów anten i każdy sprawdza się w innej sytuacji. Na forach instalatorskich i w opisach sklepowych powtarza się prosty podział:

• antena pokojowa — sensowna tylko w promieniu mniej więcej 10-15 kilometrów od nadajnika i przy niezasłoniętym oknie od strony masztu,
• antena dookólna — odbiera z każdej strony, nie wymaga celowania, ale zbiera też zakłócenia dookoła; sprawdza się w zasięgu do około 30-40 kilometrów,
• antena kierunkowa typu Yagi — wąska wiązka odbioru, dobra odporność na zakłócenia, bez wzmacniacza radzi sobie na dystansie 40-60 kilometrów,
• antena siatkowa — duży zysk przy szerokim kącie odbioru, wybacza nieprecyzyjne ustawienie, chętnie stosowana na terenach pagórkowatych; popularne zestawy pokroju Dipol Tri Digit znajdziesz w każdym większym sklepie elektronicznym,
• antena combo VHF-UHF — konieczna tam, gdzie zależy ci na multipleksie nadawanym w paśmie VHF, czyli u nas na kanale 7.

W mieście, gdzie budynki stoją blisko siebie, odbicia sygnału od ścian potrafią poprawić odbiór w jednym punkcie i zniszczyć go metr dalej, więc nie przywiązuj się do pierwszego miejsca montażu.

Krok trzeci: postaw maszt i wstępnie wyceluj antenę

Standardowy maszt dachowy ma zwykle od 1,5 do 5 metrów wysokości, a antenę zawiesza się tak, aby pracowała co najmniej 1-2 metry ponad kalenicą, z dala od kominów i metalowych obróbek, które potrafią przysłaniać oraz odbijać sygnał. Konstrukcja zamocowana na budynku do 3 metrów wysokości nie wymaga żadnych formalności, przy wyższej warto wcześniej złożyć proste zgłoszenie w starostwie. Kierunek wstępny ustalisz kompasem lub mapą w telefonie, celując w nadajnik znaleziony w pierwszym kroku. Do pracy przyda się klucz płaski 10 lub 13, poziomica i uchwyt masztowy, a przewód koncentryczny przymocuj opaskami co 50-80 centymetrów, żeby wiatr nie wyrywał go z zacisków.

Krok czwarty: dostrajaj metodą małych kroków

Najpewniejsza metoda strojenia nie wymaga żadnego miernika, bo każdy telewizor i dekoder pokazuje w menu dwie wartości: poziom sygnału i jakość sygnału. Znajdziesz je zwykle w ustawieniach kanałów, w pozycji nazwanej informacjami o sygnale albo testem anteny. Procedura wygląda następująco:

• jedna osoba patrzy na ekran z otwartym wskaźnikiem jakości, druga obraca antenę o 2-3 stopnie i czeka 3-5 sekund, bo wskazania reagują z opóźnieniem,
• strojenie zacznij od multipleksu na najwyższym kanale, u nas 48, bo górne pasmo najmocniej cierpi na złe ustawienie,
• po znalezieniu maksimum sprawdź jakość na pozostałych kanałach, zwłaszcza na najniższym 27,
• dokręć śruby uchwytu dopiero po potwierdzeniu, że wszystkie multipleksy trzymają jakość powyżej 60-70 procent.

Jeśli jakość skacze mimo dobrej siły, winnym bywa zbyt mocny sygnał albo odbicia, a nie za słaby odbiór — wówczas lekki obrót anteny o kilka stopni w bok potrafi dać lepszy rezultat niż idealne wycelowanie.

Krok piąty: dopracuj okablowanie i złączki

Między anteną a odbiornikiem sygnał płynie przewodem koncentrycznym o impedancji 75 omów. Wybieraj kabel dobrej klasy ekranowania, bo tanie przewody z cienkim oplotem łapią zakłócenia z instalacji domowej i sieci komórkowych. Na końcach kabla nakręcasz złączki typu F: odwijasz oplot na zewnątrz, skracasz izolację tak, aby żyła środkowa wystawała 3-5 milimetrów, a następnie wkręcasz wtyk do oporu. Połączenie na maszcie zabezpiecz przed wodą taśmą gumową lub specjalną osłoną, ponieważ wilgoć w złączu podnosi straty nawet o kilka decybeli. Na każdej dodatkowej przelotce i gnieździe tracisz po trochu sygnału, więc ogranicz ich liczbę do niezbędnego minimum.

Krok szósty: zdecyduj, czy potrzebujesz wzmacniacza i filtra

Wzmacniacz antenowy ma sens, gdy mieszkasz 15-50 kilometrów od nadajnika albo sygnał rozdzielasz na kilka odbiorników. Najwygodniejsze są wzmacniacze dopuszkowe serii LNA o wzmocnieniu rzędu 20-30 decybeli, montowane w puszce anteny i zasilane napięciem 12 woltów podanym po kablu koncentrycznym z zasilacza antenowego z separatorem. Separator puszcza napięcie tylko w stronę anteny i chroni telewizor przed prądem stałym, a w całej instalacji stosujesz dokładnie jeden zasilacz. Uwaga w drugą stronę: blisko masztu wzmacniacz potrafi przesterować wejście odbiornika i pogorszyć obraz, więc nie dokładaj go na siłę. Osobnym tematem są zakłócenia z nadajników telefonii komórkowej — tu pomaga filtr LTE/5G wkręcony w przewód tuż przy antenie albo przy wzmacniaczu, który odcina wszystko powyżej pasma telewizyjnego kończącego się na 694 MHz.

Krok siódmy: rozdziel sygnał na kilka telewizorów

Gdy z jednej anteny mają korzystać dwa lub trzy odbiorniki, montujesz rozgałęźnik antenowy. Każde wyjście kosztuje: prosty rozgałęźnik dwukrotny tłumi sygnał o około 3,5-4 decybele, trójwyjściowy o 5-6, a czterowyjściowy już o 7-8 decybeli. Dlatego podział planujesz po ustawieniu anteny, a poziom mierzysz na końcowym gnieździe — normy instalacyjne mówią o wartościach od 48 do 74 dBµV. Z anteny dobrze ustawionej i ewentualnie wspomaganej wzmacniaczem uzyskasz zwykle 60-70 dBµV, co starcza na rozdział z zapasem. Monterzy zawodowi w takich sytuacjach podłączają miernik sygnału bezpośrednio przy gnieździe i sprawdzają każde wyjście osobno, zamiast wierzyć wskazaniom jednego telewizora — jeśli nie masz takiego przyrządu, tę samą kontrolę na szybko wykonasz dekoderem przenoszonym między pokojami.

Krok ósmy: przeszukaj i uporządkuj kanały

Ostatnia czynność to wyszukanie programów w odbiorniku. Upewnij się wcześniej, że twój telewizor ma tuner DVB-T2 z obsługą kompresji H.265, bo bez niego zobaczysz co najwyżej starsze emisje. W menu instalacji wybierz najpierw wyszukiwanie automatyczne — odbiornik sam przejedzie całe pasmo i zapisze znalezione multipleksy. Gdy któregoś pakietu zabraknie, użyj wyszukiwania ręcznego: wpisujesz numer kanału zapisany w pierwszym kroku, na przykład 43, obserwujesz pasek jakości i zatwierdzasz skanowanie. W dekoderach pokroju popularnego Media-Tech MT4164 ręczne strojenie pokazuje trójkolorowy pasek jakości jeszcze przed zapisaniem programów, co świetnie nadaje się do końcowego dostrajania anteny bez wychodzenia z pokoju. Pamiętaj też o opcji zasilania anteny w menu dekodera — gdy korzystasz z anteny aktywnej, włączasz napięcie 5 woltów, a przy instalacji z własnym zasilaczem pozostawiasz ją wyłączoną.

Sprawdź efekt, zanim zwiniesz drabinę

Końcową weryfikację wykonaj od razu po montażu, bo powtórne wchodzenie na dach następnego dnia to strata czasu. Otwórz ekran informacji technicznych w odbiorniku i porównaj odczyty na trzech różnych kanałach, na przykład 27, 34 i 48. Jakość powinna trzymać się stabilnie, a jeśli twój sprzęt pokazuje parametry zaawansowane, celuj w MER w przedziale 28-35 decybeli oraz BER na poziomie 0e-7 lub niższym. Obejrzyj po kilka minut po jednym programie z każdego multipleksu, najlepiej wieczorem, kiedy eter jest najbardziej zatłoczony. Gdy pomimo poprawnych odczytów obraz raz na jakiś czas zamiera, zanotuj, na którym kanale to się dzieje — z tą informacją monter cyfra.tv ® z profesjonalnym miernikiem zdiagnozuje usterkę w kilkanaście minut zamiast szukać jej metodą prób i błędów.